77 rocznica śmierci Kapitana Zdzisława Brońskiego "Uskok"

 77. Rocznica Ostatniej Walki „Uskoka” – Mapa, która stała się Pamięcią

21 maja 1949  dokładnie 77 lat od dramatycznych wydarzeń w bunkrze w Nowogrodzie.  

Kapitan Zdzisław Broński „Uskok” wybrał drogę bez powrotu, decydując się na ostatni czyn oporu. 

Dla wielu z nas to nie tylko data w podręczniku, ale mapa konkretnych miejsc, które mijamy każdego dnia.

Szlak, który przetrwał

Pracując nad cyfrową mapą szlaku „Uskoka”, uświadamiam sobie, jak blisko nas toczyła się ta historia. To nie są tylko bezduszne współrzędne geograficzne. Za każdym punktem stoi konkretny człowiek i konkretna ofiara:

Lubartów: Dawne mury więzienia, gdzie echo przesłuchań wciąż zdaje się wybrzmiewać w ciszy ulicy.

Lublin: Zamkowe wieże, które dla wielu żołnierzy wyklętych były ostatnim widokiem przed egzekucją.

Zezulin i Nowogród: Lasy, które dawały schronienie, a ostatecznie stały się niemymi świadkami końca pewnej epoki.

Dlaczego dziś tworzymy tę mapę?

Często słyszę pytanie: „Po co przenosić historię do tabel i aplikacji?”. Odpowiedź jest prosta: Pamięć potrzebuje miejsca. Dzięki technologii możemy dziś zobaczyć szlak „Uskoka” z nowej perspektywy. Każda „pinezka” na mapie to hołd dla oddziałów, które wierzyły, że wolność jest warta najwyższej ceny. To narzędzie dla młodych pokoleń, by idąc ze smartfonem w ręku, mogli nagle stanąć w miejscu, gdzie 77 lat temu ważyły się losy wolnej Polski.

Nie tylko liczby

Wpisując dane do tabeli – współrzędne 51.4645, 22.6010 – nie myślę o matematyce. Myślę o determinacji człowieka, który w osaczeniu, zdradzony przez najbliższych współpracowników, do końca pozostał wierny przysiędze.

„Uskok” nie zginął w zapomnieniu. Dzisiaj, dzięki naszej wspólnej pracy, jego szlak staje się dostępny dla każdego. Zapraszam Was do przejścia tą trasą – wirtualnie na naszej mapie i realnie, odwiedzając te uświęcone krwią miejsca.

Cześć i Chwała Bohaterom!

Śmierć kapitana „Uskoka”

Kapitan Zdzisław Broński ps. „Uskok” należał do najaktywniejszych i najbardziej bezkompromisowych dowódców antykomunistycznej partyzantki na Lubelszczyźnie. W latach 1944-47 jego oddział przeprowadził wiele głośnych akcji przeciwko siłom reżimowym, stając się bez wątpienia najgroźniejszym przeciwnikiem entuzjastów „nowej władzy” na pograniczu powiatów lubartowskiego i lubelskiego.

Rola Brońskiego jako dowódcy znacznie wzrosła po 1947 r. Ogłoszona przez komunistów amnestia dokonała znacznych wyłomów na konspiracyjnej mapie Lubelszczyzny i spowodowała masowy odpływ ludzi z partyzantki. „Uskok” należał jednak do tych dowódców, którzy zdecydowanie opowiedzieli się przeciwko ujawnieniu. Poglądy te podzielała większość jego podkomendnych, gdyż z dowodzonego przez niego 40-osobowego oddziału z amnestii skorzystało zaledwie pięciu żołnierzy.

Grupa żołnierzy z oddziału „Uskoka” podczas koncentracji w lasach kozłowieckich (Stary Tartak) w lipcu 1944 r. Na pierwszym planie stoją: czwarty od lewej – ppor. cz.w. Zdzisław Broński ps. „Uskok”, piąty – sierż. Kocyła ps. „Jastrząb”, szósty – Zygmunt Libera ps. „Babinicz”; siedzą: pierwszy z prawej – Jan Mendel ps. „Czarny”.

12 września 1947 r. rozkazem Komendy Okręgu Lublin WiN kpt. Zdzisław Broński „Uskok” został mianowany dowódcą oddziałów partyzanckich na terenie byłego Inspektoratu Lublin. Rozkaz – w zastępstwie inspektora – przesłał „Uskokowi” mjr cc Hieronim Dekutowski „Zapora”, dotychczasowy komendant oddziałów leśnych na terenie inspektoratu. Oprócz ustalenia podległości grup zbrojnych, wytyczne Komendy Okręgu regulowały również zasady dowodzenia oddziałami w terenie. Obszar byłego inspektoratu podzielona na dwie części: komendę nad grupami zbrojnymi operującymi na północ od Lublina objął bezpośrednio kpt. „Uskok”, na południe od Lublina – ppor./por. Mieczysław Pruszkiewicz „Kędziorek”, sprawujący do tej pory dowództwo nad niedobitkami oddziału „Renka” (Jana Szaliłowa). Rozkaz Komendy Okręgu precyzował również jasno jakie zadanie stoi przed nowym komendantem. „Uskok” miał zabronić przeprowadzania jakichkolwiek akcji zaczepnych na całym podległym mu terenie, a co za tym idzie ograniczyć się wyłącznie do samoobrony. Było to o tyle zrozumiałe, że po akcji amnestyjnej i wiosenno-letnich uderzeniach formacji resortowych w oddziały zbrojne operujące w Lubelskiem (szczególnie ucierpiały patrole „Strzały” i „Wiktora” podlegające bezpośrednio „Uskokowi”), stan grup mjr. „Zapory” stopniał do zaledwie kilkudziesięciu żołnierzy i o jakichkolwiek akcjach ofensywnych na wielką skalę nie mogło być już mowy.