100 lecie Kina Lubartów 1926-2026

MIEJ_001

Fot. współczesna · Rynek II

Kino Lubartów

„Corso" → „Oaza" → „Lewart"

Sto lat kultury filmowej w Lubartowie (1926–2026)

📍Rynek II 1, Lubartów (siedziba Lubartowskiego Ośrodka Kultury, dawna hala targowa)

Okres międzywojenny

1926Otwarcie pierwszego kina w Lubartowie pod nazwą „Corso".

~1930Zmiana nazwy na „Oaza", przeprowadzka do hali targowej przy Rynku II.

l. 30.Kino działa jako „Lewart" — serce życia kulturalnego miasta.

1939Latem repertuar obejmuje „Golgotę" i „Granicę" — ostatnie projekcje wolnej Polski.

Wojna i okupacja

IX 1939Lubartów pod okupacją niemiecką. Działalność kulturalna, w tym kinowa, drastycznie ograniczona lub zawieszona.

1941–1942: Społeczność żydowska Lubartowa — stanowiąca blisko połowę mieszkańców miasta — została poddana systematycznym prześladowaniom i deportacjom w ramach Zagłady. Kino, niegdyś centrum życia kulturalnego, funkcjonowało w tym czasie pod ścisłą kontrolą okupanta, który reglamentował dostęp do sal i repertuar. Miasto traciło swoich mieszkańców, a wraz z nimi część własnej tożsamości i pamięci.

Czego nadal szukamy: Dokładne daty zawieszenia działalności kina pozostają nieznane. Brak dokumentów dot. losów wyposażenia sali i archiwum repertuarowego. Nie ustalono, czy w czasie okupacji Niemcy organizowali własne seanse propagandowe w budynku. Trwa kwerenda w archiwach lokalnych i Archiwum Państwowym w Lublinie.

Wyzwolenie i odbudowa

21 VII 1944Wojska radzieckie i polskie wyzwalają Lubartów spod okupacji niemieckiej. Kino Lewart, zniszczone i zamknięte przez lata wojny, staje przed szansą odrodzenia.

20 VIII 1944Zaledwie miesiąc po wyzwoleniu sala kina Lewart staje się miejscem odrodzenia polskiego szkolnictwa — zorganizowano w niej pierwsze powojenne zajęcia szkolne, dając dzieciom i młodzieży szansę na powrót do nauki po latach okupacji. Ocalały budynek pełni podwójną rolę: centrum kulturalnego i tymczasowej przestrzeni edukacyjnej.

Powojenne dekady (PRL)

W kolejnych dekadach — latach 50., 60. i 70. — kino Lewart stało się sercem życia społecznego i kulturalnego miasta. Seanse gromadziły całe pokolenia mieszkańców, pełniąc funkcję nie tylko rozrywkową, lecz także edukacyjną i integracyjną. Kolejki przed kasą, wspólne przeżywanie ekranowych historii, rozmowy po seansie — wszystko to tworzyło tkankę miejskiej wspólnoty. Repertuar obejmował zarówno polskie filmy, jak i produkcje zagraniczne, stając się oknem na świat dla mieszkańców małego miasta. Lewart pozostawał miejscem, gdzie pamięć zbiorowa i codzienność splatały się nierozerwalnie.

Uwaga: data wyzwolenia Lubartowa (21 lipca) użyta w tej prezentacji różni się nieznacznie od daty „22–23 lipca 1944" używanej w innych częściach Szlaku Pamięci (m.in. na Karcie Panteonu Bohaterów). Oba warianty pojawiają się w źródłach — warto ujednolicić przed publikacją całego Szlaku.

„Kino stało się niemym świadkiem Zagłady."

Od skromnego kina „Corso" z 1926 roku, przez „Oazę" i przedwojenny „Lewart" — serce kulturalnego życia międzywojennego Lubartowa — historia tego miejsca odzwierciedla losy całego miasta: od rozkwitu, przez tragedię Zagłady połowy jego mieszkańców, po zniszczenie w czasie okupacji i odrodzenie po wyzwoleniu 21 lipca 1944 roku. Zaledwie miesiąc później, 20 sierpnia, ocalała sala kinowa stała się świadkiem narodzin nowej wspólnoty — miejscem, gdzie ekran filmowy ustąpił miejsca tablicy szkolnej, a pamięć o przeszłości splatała się z nadzieją na przyszłość. Dziś, sto lat po pierwszym seansie, budynek przy Rynku II wciąż tętni kulturą jako siedziba Lubartowskiego Ośrodka Kultury i Muzeum Kina Lewart.

Źródła: prezentacja „Stulecie Kina Lubartów 1926–2026" (Canva), slajdy 2–9; Lubartowski Ośrodek Kultury (loklubartow.pl). Fotografia budynku — współczesne zdjęcie z zasobów Google/LOK. Ilustracje z lat 20.–40. użyte w prezentacji źródłowej to grafiki stylizowane, nie fotografie archiwalne. Fragmenty oznaczone jako „czego szukamy" pozostają otwarte i wymagają dalszej kwerendy archiwalnej.